Rasadnik CULJAK

Radić

Sinonim:Cikorija
Engleski naziv:Chicory leaves
Latinski naziv:Cichorium intybus L. var. foliosum Hegi

Radič ponekad dolazi i pod nazivom crvena cikorija, a spada u porodicu Asteraceae. Ima crveno-ljubičaste listove s bijelim žilama. Njegovi čvrsti listovi imaju gorak okus koji se najčešće koriste u pripremi salata, narezani na rezance ili manje komade.Radič se u prehrani koristi od davnih dana. Egipćani su ga uzgajali od njegova divljeg pretka, a Plinije je u svom dijelu Naturalis Historia napisao da je, osim u prehrani, radič dobar za čišćenje krvi i protiv nesanice. U srednjem vijeku radič je posebno popularan među svećenicima kojima je on dobrodošao sastojak za njihovu dominantnu vegetarijansku prehranu. Danas poznati crveni radič uzgojen je tek 1860. godine od strane belgijskog agronoma Francesca Van Den Borrea.Tamnocrvena boja radiča upućuje na bogat antioksidativni sastav, što potvrđuju iznenađujući rezultati nedavne studije Sveučilišta Urbino objavljene u British Journal of Nutrition koja ga stavlja u rang s borovnicama i špinatom. Uloga antioksidansa u našem organizmu od velike je važnosti jer sprečava štetno djelovanje slobodnih radikala na stanice, što može dovesti do vrlo ozbiljnih oboljenja kardiovaskularnog sustava, dijabetesa ili raka. Antioksidansi također imaju moć da na prirodan način uspore starenje. Stoga nam svakodnevna prehrana treba biti bogata šarenim povrćem i voćem koji su najbolji izvor ovih vrijednih i ljekovitih spojeva. Gorki okus radiča ponekad je uzrok što ga češće ne konzumiramo, međutim baš zahvaljujući spojevima koji daju taj specifičan okus ova biljka ima snažno ljekovito djelovanje na organe probavnog sustava. Radič djeluje na jačanje apetita, kao diuretik, laksativ, također vrlo učinkovito potiče rad jetre i slezene. Osim toga ublažava žgaravicu, smanjuje pojavu nadutosti i potiče izlučivanje žuči što pomaže kod razgradnje masti.Radič nadalje sadrži veliki udio inulina koji se u probavi pretvara u oblik koji pomaže u sporijem rastu šećera u krvi, što je vrlo korisno za osobe oboljele od dijabetesa. American Journal of Maternal Child Nursing preporučuje dodatak mladih listova radiča u salati za smanjenje oticanja koja se javljaju pred kraj trudnoće. Radič doprinosi snižavanju krvnog tlaka i reducira rizik od pojave anemije te ima jako antivirusno i antimikrobno djelovanje.U svom sastavu radič sadrži i pektin koji u zajedničkom djelovanju s vitaminom C ima detoksikacijski učinak na krv i probavu, a studije provedene u Rusiji potvrđuju da pomaže kod uklanjanja teških metala i radioaktivnih elemenata iz tkiva.

Uzgoj

Klima, zemljište i proizvodna područja Različiti tipovi radiča, različiti načini proizvodnje i različite namene, omogućuju vrlo široki raspon različitih zemljišta i klimatskih uslova za uzgoj. Na laganim peskovitim zemljištima, uspešno se gaji uz navodnjavanje, a na težim zemljištima, uzgaja se i bez navodnjavanja. Mesto u plodoredu Radič ne podnosi sam sebe, pa se preporučuje da se ne uzgaja na istoj površini najmanje 3 do 4 godine. Kao lisnato povrće uzgaja se nakon kultura obilno đubrenih organskim đubrivima, a sam je dobra pretkultura, jer nakon berbe i čišćenja, ostavlja dosta organske mase korenja i lišća. Potreba za hranivima i đubrenje Zavisno od tipa radiča, načinu proizvodnje i zalihama hraniva u zemljištu, potreba za hranivima radiča vrlo je različita. Tipovi radiča koji stvaraju zadebljali koren iznose iz zemljišta 4 do 7.5 kg N, 2 do 4.5 kg P2O5 i 15 do 20 kg K2O po toni ukupne biljne mase. Za glavati i lisnati radič preporučuje se 20 do 60 t / ha stajskog đubriva i 160 do 200 kg P2O5 i 80 do 160 kg K2O po hektaru. Izbor kultivara Za proizvodnju u gustom sklopu i berbu mladih listova, najprikladniji su kultivari zelenih listova, koji se nakon berbe brzo regenerišu i stvaraju nove listove, te omogućavaju višekratnu berbu. Za korišćenje u razvoju pune rozete, kada se upotreblajvaju mladi unutrašnji listovi, prednost imaju kultivari uspravnog rasta, crvene boje ili šareni, s jače izraženom srednjom žilom, koja je obično bela i krhka. Kultivari koji stvaraju glavicu mogu biti zelenog, crvenog ili šarenog lišća. Zeleni obično imaju izduženu, malo zašiljenu, glavicu. Crveni i šareni više su okruglih, ili okruglospljoštenih, glavica s belim glavnim žilama. Od svih se traži što veća otpornost na niske i visoke temperature, sporo prorastanje, otpornost na fiziološki poremećaj rubnu palež, otpornost na bolesti i štetočine. Kultiravi za pospešivanje imaju uspravan rast, dugačke, lancetaste listove, a više se razlikuju u fuziološkim svojstvima koja se održavaju u finalnom proizvodu nakon pospešivanja, dugačkoj beloj glavici. Razlike u dužini vegetacije i kasno pospešivanje od kasne jeseni do ranog proleća. Ako se kultivar pospešuje u neodgovarajućem razdoblju, glavica ne postigne tražen kvalitet. Proizvodnja radiča Za proizvodnju radiča, u zavisnosti od pretkulture, zemljšte treba dobro pripremiti uz obradu na 20 do 40 cm dubine, a površinski setveni sloj mora biti fine mrvičaste strukture, naročito ako se direktno seje. Za berbu mladih listova, radič se redovno direktno seje na gredice, uz razmak redova 10 do 15 cm, ili omaške (širom) 3 do 10 g semena po kvadratnom metru. Sejati treba što pliće, 0,5 do 1 cm, i lagano povaljati. Ako se seje rano u proleće, u februaru ili martu, do nicanja treba 2 do 3 nedelje, a posle nicanja, za 4 do 6 nedelja, listovi rozete dostignu visinu 10 do 15 cm, kada se mogu brati. Neki proizvođači beru još mlade lišće, dužine 5 do 7 cm. Bere se rezanjem lišća, ali tako da se ne ošteti vegetativni vrh. Posle berbe, prema potrebi se zalije, a novi listovi ponovo su spremni za bebru za oko mesec dana. Posle drugog reza, uz zalivanje, korisno je prihraniti azotnim ili kombinovanim đubrivom. Tokom leta, sve do jeseni, usev se može brati više puta, ali postupno biva sve slabiji. Sejati se može i u više navrata. Pri kasnijoj setvi nicanje je brže, a i listovi brže pristignu za berbu. Direktnom setvom najčešće se ugajaju kultivari od kojih se koristi već sasvim razvijena rozeta lišća. Zavisno od područja gde se uzgaja i kultivara, seje se u junu ili julu, u redove na razmak 30 do 50 cm red od reda, preciznom sejačicom uz normu setve 1 do 1,5 kg semena po hektaru. Za ujednačeno nicanje najvažnije je održavati vlagu u površinskom sloju zemljšta. Kada biljke razviju 3 do 4 lista, proređuje se na razmak 15 do 30 cm, zavisno od kultivara. Tokom vegetacije redovno se navodnjava i međuredno kultiviše. Rozete su spremne za berbu od septembra do novembra. Ako tokom kasne jeseni ili zime izmrzne lišće, vegetacitivni vrh je obično zaštićen i može na proleće, iz zaliha u korenu, razviti malu glavicu ili rozetu. Kad su rozete već dobro vidljive malo se prihrani i okopa. Neki proizvodači radič useju u pšenicu pre vlatanja. To seme ima povoljnije uslove za nicanje. U konsocijaciji rast je biljka vrlo spor, ali nakon žetve biljaka već ima dobar koren, pa lakše preživi letnju sušu i visoke temperature. Glavni je rast rozete tokom jeseni i zime, pa sve do proleća, kada se postepeno bere. U poslednje vreme, umesto lisnatog radiča, sve se više gaji glavati radič. Novi atraktivni kultivari postižu na tržištu bolju cenu, pa se najviše uzgajaju iz rasade. Na dobro pripreljenim gredicama gaji se rasada golog korena, slično kao salata, ili u kontejnerima s lončićima od oko 30 ml. Za jesenji uzgoj seje se u prvoj polovini jula, a presađuje u prvoj polovini avgusta. Za proizvodnju dobre rasade najvažnije je održaati vlagu u površinskom sloju gredice ili u kontejnerima, a korisno je i malo ih zasenčiti, da se izbegnu previsoke temperature. Sadi se na razmak 30 do 50 cm red od reda i 30 do 40 cm u redu. Posle sadnje važno je održavati optimalnu vlagu uz međurednu kultivaciju, da se, u prvoj fazi, razvije što veća rozeta lišća. Glavica se razvije tokom jeseni, kad su već niže temperature, a bere se u drugoj polovini oktobra i u novembru Kultivari glavatog radiča većinom su osetljiviji na niske temperature. Za kasnu berbu dobro je zaštiti ih agrotekstilom ili perforiranom PE folijom. Za prolećnu proizvodnju glavatog radiča najvažnije je izgabrati kultivar koji sporo prelazi u generativnu fazu. Rasada se gaji u zaštićenom prostoru, pri temperaturi višoj od 10 0 C uz setvu u februaru ili martu. Presađuje se u martu ili aprilu. Pri ranom presađivanju, prednost ima uzgoj na pokrivenim gredicama, da se smanji učinak vernalizacije. Berba počinje krajem maja ili početkom juna i traje do početka jula, u zavisnosti od kultivara i roka setve i sadnje. Pravovremenom berbom treba izbeći prorastanje. Glavice iz proletnje proizvodnje obično su nešto manje i nisu tako čvrste kao u jesenjoj proizvodnji.Berba i prinosi Kao što je već opisano, različiti tipovi radiča beru se i pripremaju za tržište, ili upotrebu u domaćinstvu, u različitim fazama razvitka, zavisno od navika tržišta u pojedinim područjima. Mladi listovi gusto posejanog radiča beru se rano ujutru makazama kad dostignu 7 do 10 cm visine, operu se u hladnoj vodi, ocede i tako dolaze na lokalno tržište pakovani u plitke letvarice pokrivene folijom. Pojedinačna pakovanja od po 200 ili 500 g u perforirane PE vrećice imala bi prednost. Prinos radiča, iz takva uzgoja, je vrlo teško proceniti, jer zavisi od postignute gustoće useva i broju berbi. Uz 5 do 6 berbi može se računati na prinos do 2 kg/m2. Kultivari od kojih se koristi već razvijena rozeta, beru se u različitim fazama u zavisnosti od kultivara i navikama tržišta. Bere se rezanjem u području korenova vrata i očiste stariji listovi tako da ostanu samo mladi i mekani. U Italiji beru i s delom korena, koji se očisti od žilica, što omogućuje bolju održivsot tako pripremljenog radiča. Pakuje se takođe u plitke letvarice ili kartonske kutije. Prinosi su različiti, zavisno od kultivara, vremena berbe i ostvarenom sklopu, a prosečno se može računati na 15 do 30 t/ha. Glavati radič se bere kad glavica postigne čvrstinu i boju svojstvenu za kultivar. Reže se iznad listova rozete i slaže u letvarice, obično samo po jedan red. Prosečna težina glavice okruglih, crvenih i šarenih kultivara može biti od 200 od 500 g, a izduženog tipa i više. Prinosi zavise od kultivara, sezoni gajenja, broju biljaka po jedinici površine, pa se može postići do 30 t/ha, a zelenih izduženih glavica, i više. U Italiji, različiti tipovi crvenog glavatog radiča posejanog ili posađenog u julu i avgustu beru se od sredine oktobra do kraja februara. Bere se najčešće ručno, i to tako da se odreže deo korena do 5 cm i odstrani veći deo lišća rozete. Zatim se biljke izbeljuju, tj. slože u hrpe s korenom prema dole i pokriju slamom, ili crnom PE folijom, te tako ostanu 7 do 10 dana. Tim postupkom postiže se bolja kvalitet, krhkije lišće s manje gorčine. Nakon toga se glavice i deo korena površinski očiste i nakon toga otpremaju na tržište. Pospješeni radič reže se ili lomi u zoni korena vrata. Pri rezanju mogu se odmah odvojiti spoljni listovi, koji ne odgovaraju traženom kvalitetu. Pakuje se u kutije obložene folijom po 5 kg ili u pojedinačnim pakovanjima po 0,5 kg u perforirane vrećice od PE folije, ili plastične tanjire pokrivene folijom, ili celofanom.

BAZA ZNANJA
DODATNE POGODNOSTI ZA REGISTROVANE ČLANOVE I SARADNIKE
© 2016. moja-farma.com, Sva prava zadržana